ਨੋਟ · ਸਰੋਤ
True Causes ਢਾਂਚਾਗਤ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਵਾਦ (Structured Democratic Dialogue) ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਅਮਲ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਜੋ ਜੌਨ ਵਾਰਫ਼ੀਲਡ ਦੇ Interactive Management ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕ੍ਰਿਸਟਾਕਿਸ ਅਤੇ ਯਿਆਨਿਸ ਲਾਊਰਿਸ ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ: ਪੰਜਾਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮੀਖਿਆ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੰਮ, ਸੈਂਕੜੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੰਵਾਦ। ਲਾਊਰਿਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਾਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੀ ਹੱਦ ਦੱਸਿਆ; ਇਹ ਹੱਦ ਹਟਾਉਣਾ ਹੀ True Causes ਦਾ ਮਕਸਦ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤੇ ਫ਼ਰਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ: ਵਿਧੀ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਮਲੀ ਮਾਹਿਰ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਮਨਾਮੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਕਾਰਡ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੌਦਾ ਸਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਖੋਜ ਦੇਖੋ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਵਿਗਿਆਨ, ਧੜੇਬੰਦ ਵੋਟਿੰਗ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਪਰਖੇ ਨਿਯਮ, ਅਤੇ ਅਮਲ ਸਾਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਾਹਿਤ: Structured Democratic Dialogue · Interpretive Structural Modelling · Interactive Management। ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਹੋਰ ਕੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। Polis ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੀੜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਸਹਿਮਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁੱਛੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। Remesh ਅਤੇ ਉਸ ਵਰਗੇ ਟੂਲ ਸਹਿਮਤੀ ਲੱਭਣ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। Habermas Machine ਅਜਿਹਾ ਕਥਨ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਤਿੰਨੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਹਨ: ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ? ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ — ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ? — ਇਸ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਜੋੜੀ-ਦਰ- ਜੋੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਧਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਟੂਲ ਵਿਧੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੈ: ਲਾਊਰਿਸ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ IdeaPrism, ਜੋ ਗੁੱਛੇ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ’ਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।
ਭੀੜ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ। ਗੈਲਟਨ ਦਾ ਬਲਦ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਰ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੁਤੰਤਰ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਕੱਢ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਅੰਕੜੇ ਲਈ ਇਹ ਸਹੀ ਸਾਧਨ ਹੈ — ਭਾਰ, ਮਿਤੀ, ਕੀਮਤ। ਕੀ A, B ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਲਈ ਇਸ ਕੋਲ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੌ ਬੇਖ਼ਬਰ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਇੱਕ ਬੇਖ਼ਬਰ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੋ ਪਰਖਣ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਨਹੀਂ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਭੀੜ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਅਰਥ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਈ ਇਹ ਮਨੁੱਖ-ਅਧਾਰਿਤ ਗਣਨਾ ਹੈ: ਲੋਕ ਹਰ ਜੋੜੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਲਗੋਰਿਦਮ, interpretive structural modelling, ਨਕਸ਼ਾ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਲਈ ਇਹ ਹਾਇਕ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੋਲ ਸਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਨਤਕ ਸਵਾਲ ’ਤੇ ਇਹ ਨਾਗਰਿਕ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹਿਕ ਸਮੱਸਿਆ-ਹੱਲ ਹੈ, ਸਮੂਹਿਕ ਫ਼ੈਸਲਾ-ਸਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ: ਇਹ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ’ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ।