ਤਰਕ-ਵਾਕ ਜਾਂਚਕ
ਕੀ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ?
ਦੋ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਟਾ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ? — ਅਤੇ ਚੱਕਰਾਂ ’ਤੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਉਂ। ਆਧਾਰ ਸੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਅੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਠੀਕ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Try one:
The two linkssay each as strongly as you can defend, and no more — ⇄ flips its direction
ਦੂਜਾ ਅੱਧ: ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚੀਏ ਕਿ ਆਧਾਰ ਸੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਪੰਨਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਕੀ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ
ਆਧਾਰ ਸੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਚਲਾਕੀ ਉਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬੇਦਾਗ਼ ਤਰਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ
ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਰਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅੱਧ ਮਸ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜਾਂਚ-ਸੂਚੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ
ਬਰਾਬਰ ਪੁੱਛੋ, ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ।
1 · ਉਹ ਆਧਾਰ ਲੱਭੋ ਜਿਸ ’ਤੇ ਭਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ
ਪੂਰੀ ਦਲੀਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ?
- ਕਿਹੜਾ ਦਾਅਵਾ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਸਿੱਟਾ ਵੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ?
- ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਵਾਦਿਤ ਹੈ?
- ਇਸ ਦੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ?
- ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਟੇ ਤੱਕ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਕਦਮ ਅਣਕਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ?
2 · ਜੇ ਇਹ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਤੱਥ ਹੈ
ਅੰਕੜੇ, ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਘਟਨਾਵਾਂ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੇਖੋ।
- ਕਿਹੜਾ ਸਰੋਤ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਸਰੋਤ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਖ਼ੁਦ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਕੀ ਸਰੋਤ ਠੀਕ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲ ਗਏ?
- ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਇਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਸਾਬਤ ਕਰੇਗੀ?
- ਜੇ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?
3 · ਜੇ ਇਹ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੈ
ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਦਰਾਂ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼
ਉਹ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
- ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਕਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੀ ਇੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ?
- ਕੀ ਇਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ’ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਾਂ?
- ਕੀ ਕਿਸੇ ਤੱਥ ਨੂੰ ਕਦਰ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਦਰ ਨੂੰ ਤੱਥ ਦਾ?
- ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਅਸਹਿਮਤ ਹੈ — ਅਤੇ ਮਾੜਾ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ — ਉਹ ਕੀ ਕਹੇਗਾ?
4 · ਜੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਨੀਅਤ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ
ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੁਣ ਜਾਂਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ
ਤੱਥ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।
- ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨੀਅਤ ਕੀ ਸੀ — ਅਹਿਸਾਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਬੂਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
- ਕੀ ਕਿਸੇ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਅ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?
- ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਇਸ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਖੰਡਨ ਕਰੇਗੀ, ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਤੱਕ?
- ਕੀ ਡਰ ਸਬੂਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ?
5 · ਹਰ ਦਲੀਲ ਲਈ ਦੋ ਸਵਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟ ਦੇ
- ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਏਗੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਹੋ? ਜੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਦਲੀਲ ਨਹੀਂ, ਆਸਥਾ ਹੈ।
- ਕੀ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਉਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਹੈ?
ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਨਲ ਇਸੇ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ
ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਇਹ ਪੰਨਾ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਡਲ।