കുറിപ്പുകൾ · പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ
2026 ഒക്ടോബർ 4
2011-ലെ ശൃംഖലാ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പരിഹരിക്കാതെ വിട്ട ഏഴ് പ്രശ്നങ്ങളെ നേരിടാനാണ് True Causes നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. ടുണീസും കെയ്‌റോയും മുതൽ മാഡ്രിഡും ന്യൂയോർക്കും വരെയുള്ള ചത്വരങ്ങൾ ആ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നിറച്ചു. ഇത് അവർക്ക് നൽകുന്നത്, ഉൾപ്പെട്ടവർ തന്നെ നിർമിക്കുന്ന, എന്ത് എന്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നതിന്റെ ഒരു പങ്കിട്ട മാപ്പാണ്.
അവ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു എന്നതിന്റെ ക്ലാസിക് വിവരണം ഇപ്പോഴും Manuel Castells-ന്റെ Networks of Outrage and Hope ആണ്. രോഷം ഭയത്തെ കീഴടക്കി, ശൃംഖലകൾ അത് പരത്തി, സഭകൾ അതിനെ പ്രതീക്ഷയാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. പതിനഞ്ച് വർഷത്തിനുശേഷം വായിക്കുമ്പോൾ, എന്ത് പിഴച്ചു എന്നതിന്റെ രേഖ കൂടിയാണ് ആ പുസ്തകം.
തങ്ങൾക്ക് എന്താണ് വേണ്ടതെന്ന് പറയാൻ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ബുദ്ധിമുട്ടി; കാരണങ്ങൾക്കു പകരം ലക്ഷണങ്ങളിൽ അവ ഉറച്ചുനിന്നു. നേതാക്കളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞെങ്കിലും അനൗപചാരിക നേതാക്കളെ അവ വളർത്തി; ഭയം ഭരിച്ചിടത്ത് സംസാരിക്കാൻ വലിയ വില കൊടുക്കേണ്ടി വന്നു. പ്രതിനിധികളില്ലാതെ അവയുടെ സഭകൾക്ക് വളരാനായില്ല; സത്യമായതിനെക്കാൾ പടർന്നതിനാണ് പകർച്ച പ്രതിഫലം നൽകിയത്.
വിദേശമോ ആഭ്യന്തരമോ ആയ സംഘടിത സ്പോൺസർമാർ പിന്നിൽ നിന്നിടത്തെല്ലാം, തങ്ങൾ സ്വയം സംസാരിക്കുന്നു എന്ന അവരുടെ അവകാശവാദം സംശയിക്കാൻ എളുപ്പമായിരുന്നു.
ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന ഉപകരണമാണ് True Causes: ഏത് പ്രശ്നങ്ങൾ ആദ്യം പരിഹരിക്കണമെന്ന് കണ്ടെത്താൻ ഒരു കൂട്ടം ആളുകളെ ഇത് സഹായിക്കുന്നു. എന്ത് എന്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്ന് കണ്ടെത്താനുള്ള അമ്പത് വർഷം പഴക്കമുള്ള രീതിയായ Structured Democratic Dialogue ഇത് ഓൺലൈനായും വലിയ തോതിലും നടത്തുന്നു.
ഇല്ലാതിരുന്ന പ്രകടനപത്രികയുടെ സ്ഥാനത്ത് True Causes കാരണങ്ങളുടെ ഒരു പങ്കിട്ട മാപ്പ് നൽകുന്നു. ആയിരം പരാതികളും ഒരു പരിപാടിയുമില്ലാത്തതിന്റെ പേരിൽ Occupy പരിഹസിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഏത് സങ്കീർണ പ്രശ്നത്തിലും ചിതറിയ മുൻഗണനകൾ സാധാരണമാണ്, കാരണം ഒരാളും അത് മുഴുവൻ കാണുന്നില്ല.
True Causes ആ ചിതറലിനെ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി കാണുന്നു. എന്ത് എന്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്ന് ഒരു സംഘം ഒരുമിച്ച് കണ്ടെത്തുന്നു — ആദ്യം ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രം പങ്കിടാതെ തന്നെ ഒരു സഖ്യത്തിന് യോജിക്കാവുന്ന ഒന്ന്. കാരണങ്ങളിലുള്ള യോജിപ്പ് മുൻഗണനകളിലുള്ള ഭിന്നതകളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു സൂക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഒരു ന്യൂനപക്ഷം കരുതുന്നതിനെ ഒരു ഭൂരിപക്ഷത്തിനും മായ്ക്കാനാവില്ല. നടപടികളുടെ ഘട്ടം ഒരു പടി കൂടി മുന്നോട്ടുപോകുന്നു. നിർദേശിക്കുന്ന ഓരോ നടപടിയും ഓരോ മൂലകാരണവുമായി ചേർത്ത് വിലയിരുത്തുന്നു; അതിനാൽ ഒരു പ്രസ്ഥാനം മടങ്ങുന്നത് ഒരു മനോഭാവവുമായല്ല, മാറ്റങ്ങളുടെ ഒരു ചെറിയ പട്ടികയുമായാണ്, ഓരോന്നിനൊപ്പവും അത് നീക്കുന്ന കാരണങ്ങൾ: എണ്ണിനോക്കാവുന്ന ആവശ്യങ്ങൾ.
True Causes തീപ്പൊരിക്കപ്പുറം അതിനെ ഉണ്ടാക്കിയതിലേക്ക് നോക്കുന്നു. Castells പഠിച്ച ഓരോ പ്രസ്ഥാനവും കണ്ണിൽപ്പെടുന്ന ഒരു മുറിവോടെയാണ് തുടങ്ങിയത്: ഒരു തെരുവുകച്ചവടക്കാരന്റെ ആത്മാഹുതി, പൊലീസ് കൊലപ്പെടുത്തിയ ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ, ഒരു ബാങ്കിനുള്ള രക്ഷാപാക്കേജ്. തീപ്പൊരികൾ ആളുകളെ ഇളക്കുന്നത് അവ കണ്ണിൽപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടാണ്, എന്നാൽ ഏറ്റവും കണ്ണിൽപ്പെടുന്ന പ്രശ്നം സാധാരണയായി ഒരു അനന്തരഫലമാണ്, കാരണമല്ല.
പരാതികളെ അവ എത്ര വേദനിപ്പിക്കുന്നു എന്നതനുസരിച്ച് റാങ്ക് ചെയ്യുന്നതിനുപകരം, അവ എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നാണ് True Causes ചോദിക്കുന്നത്. കുറച്ചുപേർ മാത്രം ശ്രദ്ധിച്ച ഒരു കാരണമാകാം ബാക്കിയെല്ലാം ആശ്രയിക്കുന്നത്; അവഗണിക്കപ്പെട്ട ആശയങ്ങൾക്കും കേൾവി കിട്ടുന്നു.
അനൗപചാരിക നേതാക്കളുടെ സ്ഥാനത്ത് True Causes തുറന്ന നിയമങ്ങൾ വയ്ക്കുന്നു. 2011-ലെ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നേതാക്കളെ നിരസിച്ചു; അതിന് Castells അവരെ പ്രശംസിച്ചു. Paolo Gerbaudo ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിമർശകർ വാദിച്ചത്, പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഒരിക്കലും യഥാർഥത്തിൽ നേതാവില്ലാത്തവയായിരുന്നില്ല എന്നാണ്: വ്യക്തമായ ഘടനയില്ലാത്ത സംഘത്തിന് ഒളിഞ്ഞ ഒരു ഘടന കിട്ടുന്നു, ഏറ്റവും ആത്മവിശ്വാസമുള്ളവരും ഏറ്റവും ബന്ധങ്ങളുള്ളവരും നടത്തുന്നത്. സമവായ സഭകൾ ജോലിക്ക് പോകേണ്ട ഏതൊരാളെയും തളർത്തുകയും ചെയ്തു.
True Causes-ൽ ഓരോ ചുവടും ആർക്കും വായിക്കാവുന്ന നിയമങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു. വിയോജിപ്പ് മറികടക്കുകയല്ല, രേഖപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്; ഒരു ശബ്ദത്തിനും മറ്റൊന്നിനേക്കാൾ വിലയില്ല; ഓരോ ബന്ധവും ആളുകളുടെ വോട്ടുകൊണ്ട് തീരുമാനിക്കുന്നു. സംവാദത്തിനുള്ളിൽ ആരുടെ കൈയിലും അധ്യക്ഷന്റെ ചുറ്റികയില്ല. സംവാദ നടത്തിപ്പുകാരനുണ്ടെങ്കിൽ, അയാൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് പ്രക്രിയയെയാണ്, ഉള്ളടക്കത്തെയല്ല.
അതിന് പുറത്ത്, ആരെങ്കിലും ഇപ്പോഴും ചോദ്യം എഴുതുന്നു; അത് എഴുതുന്നയാൾ ഏതൊക്കെ കാരണങ്ങൾക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെടാനാകും എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നു. ശൃംഖലകളെ പ്രോഗ്രാം ചെയ്യുന്നവരിൽ Castells കണ്ട അധികാരം തന്നെയാണിത്, ഒരു പടി മുമ്പിലേക്ക് നീങ്ങിയെന്നു മാത്രം. അത് കാണാവുന്നതാണ്: ചോദ്യം പരസ്യമാണ്, മെച്ചപ്പെട്ട ഒരു ചോദ്യത്തിൽ ആർക്കും മുറി തുറക്കാം.
വെളിപ്പെടാതെ സംസാരിക്കാൻ True Causes ആളുകളെ അനുവദിക്കുന്നു. Castells-ന്, രോഷം ഭയത്തെ മറികടക്കുമ്പോഴാണ് ഓരോ പ്രസ്ഥാനവും തുടങ്ങുന്നത്. ഒരു ജോലിസ്ഥലത്തോ ഭിന്നിച്ച പട്ടണത്തിലോ അടിച്ചമർത്തുന്ന ഭരണകൂടത്തിലോ, തിരിച്ചറിയപ്പെടുമോ എന്ന ഭയം ഏറ്റവും സത്യമായ നിരീക്ഷണങ്ങളെ പറയാതെ നിർത്തുന്നു.
True Causes-ലെ സംഭാവനകൾ അജ്ഞാതമാണ്; സംവാദം അവസാനിച്ച് അധികം വൈകാതെ, ആര് എന്ത് പറഞ്ഞു എന്ന് പ്ലാറ്റ്ഫോമിനു പോലും പറയാനാവില്ല. ഉത്തരവാദിത്തത്തിനായി ക്ലാസിക് രീതി എഴുത്തുകാരുടെ പേര് നിലനിർത്തുന്നു; True Causes നേർവിപരീതമായ കൈമാറ്റം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
Castells അത്യാവശ്യമെന്ന് കരുതിയ ഒന്ന് ഈ കൈമാറ്റത്തിന് വിലയായി കൊടുക്കേണ്ടി വരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവരണത്തിൽ, ചത്വരത്തിൽ ആളുകൾ പരസ്പരം കാണുമ്പോഴാണ് ഭയം വഴിമാറുന്നത്: ഒരുമിച്ച് കാണപ്പെടുന്നതാണ് സ്വകാര്യ രോഷത്തെ ഐക്യദാർഢ്യമാക്കുന്നത്. അജ്ഞാതത്വം ഏറ്റവും സത്യമായ നിരീക്ഷണം പറയാൻ അനുവദിക്കുന്നു, പക്ഷേ അത് പറയുന്നത് ഒറ്റയ്ക്കാണ്.
True Causes വളരുന്നത് ചെറിയ സംഘങ്ങൾ ചേർത്തുകൊണ്ടാണ്, പ്രതിനിധികളെ തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടല്ല. ഒരു സഭ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് ഒരു ചത്വരത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിലാണ്. സ്പെയിനിലെ 15-M നൂറുകണക്കിന് അയൽപക്ക സഭകളിലേക്ക് പടർന്നപ്പോൾ, അവയെ ഏകോപിപ്പിക്കുന്നത് മന്ദഗതിയിലായി; ഊർജത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം പാർട്ടികളിലേക്കും തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലേക്കും തിരിച്ചൊഴുകി.
True Causes ഓരോ സംഘത്തെയും യഥാർഥ സംഭാഷണത്തിന് പറ്റുന്നത്ര ചെറുതായി നിലനിർത്തുന്നു, എന്നിട്ട് അവയുടെ ജോലി ഒരൊറ്റ ചിത്രമായി ചേർക്കുന്നു. ആരും ആരെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നില്ല; സംഘങ്ങൾ വിയോജിക്കുന്നിടത്ത്, വിയോജിപ്പ് ശരാശരിയിൽ മായ്ക്കാതെ കാണിക്കുന്നു. വ്യത്യസ്ത ചോദ്യങ്ങൾക്കു കീഴിൽ കണ്ടെത്തിയ കാരണങ്ങൾ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ “ഞങ്ങൾ 99% ആണ്” പോലെ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഒരിക്കൽ അന്തർജ്ഞാനം കൊണ്ട് വരച്ച ബന്ധങ്ങൾ ഇനി പരിശോധിക്കാം.
ഒരു അവകാശവാദം എത്ര ദൂരം പടരുന്നു എന്നതല്ല, എത്ര സംഘങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി അതിലെത്തുന്നു എന്നതനുസരിച്ചാണ് True Causes അതിനെ തൂക്കിനോക്കുന്നത്. ശൃംഖലാ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പടരുന്നത് പകർച്ചയിലൂടെയാണ്: ആളുകളെ സ്പർശിക്കുന്നതിനാൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളും ഹാഷ്ടാഗുകളും. അതേ ചലനാത്മകത, സത്യമായാലും അല്ലെങ്കിലും, പടരുന്നതെന്തിനും പ്രതിഫലം നൽകുകയും കൃത്രിമ പിന്തുണയെ യഥാർഥമായി തോന്നിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
True Causes-ൽ, ആശയങ്ങൾ സംഘങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഓരോ സംഘവും സ്വയം ചിന്തിക്കുന്നു; യോജിപ്പ് വെവ്വേറെ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ മാത്രമേ കണക്കിലെടുക്കൂ. പകർപ്പുകൾക്കും ഏകോപിത തള്ളലുകൾക്കും കാര്യമായ ഭാരമില്ല.
പുറത്തുനിന്നുള്ള സംഘാടനത്തെ True Causes കാണാവുന്നതാക്കുന്നു. Castells-ന്, പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസ്യത നൽകിയത് അവയുടെ സ്വയംഭരണമാണ്. എന്നിട്ടും വിദേശികളും സ്വദേശികളുമായ പരിശീലകരും ഫണ്ട് നൽകുന്നവരും പ്രൊഫഷണൽ സംഘാടകരും 2011-ലെ ചില പ്രവർത്തകരോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചു. ഏത് പ്രതിഷേധത്തെയും മറ്റാരുടെയോ പദ്ധതിയായി ചിത്രീകരിക്കാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾ അത് ഉപയോഗിച്ചു.
True Causes-ൽ ഒരു ചോദ്യവും ആരുടെയും സ്വന്തമല്ല; ആർക്കും ഒന്ന് ഏറ്റെടുക്കാം. ഓരോ സംവാദവും ആർക്കൊക്കെ പങ്കെടുക്കാം, അംഗങ്ങൾ എങ്ങനെ കടന്നുവന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു; ആശയങ്ങൾ പരസ്പരം ഏതാണ്ട് പകർപ്പുകളായ സംഘങ്ങൾ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു. വോട്ടുകൾ അജ്ഞാതമായതിനാൽ, താൻ കൊണ്ടുവന്ന ആളുകൾ എങ്ങനെ വോട്ട് ചെയ്തു എന്ന് ഒരു സ്പോൺസർക്കും പരിശോധിക്കാനാവില്ല.
അണിയറയിൽ ആര് പണം നൽകുന്നു, ആര് ആളെ ചേർക്കുന്നു എന്നത് ഇതിന് കാണാനാവില്ല.
ഒരു ഉപകരണത്തിന് ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന് എവിടെ തള്ളണമെന്ന് കാണിച്ചുകൊടുക്കാം; പഴയ ചില പ്രശ്നങ്ങൾ സ്ഥാനം മാറിയിട്ടേയുള്ളൂ. കാണിക്കലും ചെയ്യലും തമ്മിൽ എത്ര ദൂരമുണ്ടെന്ന് Castells-ന്റെ തന്നെ ഐസ്‌ലൻഡ് ഉദാഹരണം കാണിക്കുന്നു: 2008–09-ലെ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കുശേഷം ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ എഴുതിയ ഭരണഘടന 2012-ലെ ഹിതപരിശോധനയിൽ ജയിച്ചു, ഒരിക്കലും നടപ്പായില്ല.
ഒരു മാപ്പ് ഒരു ചത്വരമല്ല: പരസ്യമായി ഒരുമിച്ചുനിൽക്കുന്നതിന്റെ ഐക്യദാർഢ്യവും ധൈര്യവും അതിന് സൃഷ്ടിക്കാനാവില്ല.
അധികാരം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല, സ്ഥാനം മാറുന്നു. ചോദ്യം രൂപപ്പെടുത്തുന്നയാൾ ഉത്തരത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നു; ചില ചോദ്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കുമിഞ്ഞുകൂടുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവ ചോദിക്കപ്പെടാതെ പോകാം. വൈറലാകൽ, എന്ത് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിൽ നിന്ന് എന്ത് ചോദിക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിലേക്ക് മാറുന്നു.
പ്ലാറ്റ്ഫോം പുതിയതാണ്; അതിന്റെ ഉത്തരങ്ങൾ സിമുലേഷനിൽ മാത്രമേ പരീക്ഷിച്ചിട്ടുള്ളൂ. യഥാർഥ സമ്മർദത്തിൽ യഥാർഥ ജനക്കൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം അവ നിലനിൽക്കുമോ എന്നതാണ് ഇനി പഠിക്കേണ്ടത്.
Manuel Castells, Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age (Polity, 2012; 2-ാം പതിപ്പ് 2015).
Paolo Gerbaudo, Tweets and the Streets: Social Media and Contemporary Activism (Pluto Press, 2012).