ÀKỌSÍLẸ̀ · ÀWỌN ÌJÀǸGBARA
4 Oṣù Kẹwàá 2026
A kọ́ True Causes láti kojú ìṣòro méje tí àwọn ìjàǹgbara orí ayélujára ti 2011 fi sílẹ̀ láìyanjú. Àwọn ìjàǹgbara wọ̀nyẹn kún àwọn gbàgede láti Tunis àti Cairo dé Madrid àti New York. Ó ń fún wọn ní máàpù àpapọ̀ ohun tó ń fa èwo, tí àwọn tí ọ̀rọ̀ kàn kọ́.
Networks of Outrage and Hope ti Manuel Castells ṣì ni àlàyé tí gbogbo ènìyàn mọ̀ nípa bí wọ́n ṣe ṣiṣẹ́. Ìbínú borí ẹ̀rù, àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì tàn án ká, àwọn àpéjọ sì gbìyànjú láti sọ ọ́ di ìrètí. Bí a bá kà á lẹ́yìn ọdún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún, ìwé náà tún jẹ́ àkọsílẹ̀ ohun tí kò lọ dáadáa.
Ó ṣòro fún àwọn ìjàǹgbara náà láti sọ ohun tí wọ́n fẹ́, wọ́n sì dúró lórí àwọn àmì àìsàn dípò àwọn ìdí. Wọ́n kọ àwọn aṣáájú ṣùgbọ́n wọ́n bí àwọn aṣáájú tí kò ní orúkọ, sísọ̀rọ̀ sì ná wọn ní púpọ̀ jù níbi tí ẹ̀rù ti ń jọba. Àwọn àpéjọ wọn kò lè dàgbà láìsí aṣojú, títànká sì ń san èrè fún ohun tó ń tàn ká ju ohun tó jẹ́ òtítọ́ lọ.
Níbikíbi tí àwọn onígbọ̀wọ́ tó ní ètò, ti òkèèrè tàbí ti ìbílẹ̀, bá dúró lẹ́yìn wọn, ó rọrùn láti ṣiyèméjì sí ẹ̀tọ́ wọn láti sọ̀rọ̀ fún ara wọn.
True Causes jẹ́ irinṣẹ́ tí ẹgbẹ́ ìjàǹgbara lè lò: ó ń ran ẹgbẹ́ ènìyàn kan lọ́wọ́ láti mọ àwọn ìṣòro tí wọn yóò kọ́kọ́ kojú. Ó ń ṣe Structured Democratic Dialogue, ọ̀nà àádọ́ta ọdún fún wíwá ohun tó ń fa èwo, lórí ayélujára àti ní ìwọ̀n ńlá.
True Causes ń fi máàpù ìdí àpapọ̀ rọ́pò ìkéde ète tí kò sí. Wọ́n fi Occupy ṣe yẹ̀yẹ́ pé ó ní ẹgbẹ̀rún ẹ̀sùn kò sì ní ètò. Síbẹ̀ ohun àkọ́kọ́ tó tú ká jẹ́ ohun déédé nínú ìṣòro tó díjú èyíkéyìí, nítorí pé kò sí ẹnì kan tó rí gbogbo rẹ̀.
True Causes ń ka títúká yẹn sí ohun èlò. Ẹgbẹ́ kan ń jọ mọ ohun tó ń fa èwo, ohun tí ìṣọ̀kan ẹgbẹ́ lè fohùnṣọ̀kan lé láìjẹ́ pé wọ́n kọ́kọ́ ní èrò ìṣèlú kan náà. A ń ya ìfohùnṣọ̀kan lórí àwọn ìdí sọ́tọ̀ kúrò lára ìyàtọ̀ lórí àwọn ohun àkọ́kọ́, kí ọ̀pọ̀ jùlọ kankan má lè pa ohun tí ìpín kékeré bìkítà nípa rẹ̀ rẹ́. Ìpele ìgbésẹ̀ ń lọ ìgbésẹ̀ kan síwájú. A ń ṣèdájọ́ ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan tí a dábàá ní ìfiwéra pẹ̀lú ìdí gbòǹgbò kọ̀ọ̀kan, nítorí náà ẹgbẹ́ ìjàǹgbara kì í jáde pẹ̀lú ìmọ̀lára lásán bí kò ṣe pẹ̀lú àkọsílẹ̀ kúkúrú àwọn àyípadà, ọ̀kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àwọn ìdí tí ó ń yí padà: àwọn ohun tí ó ń béèrè fún tí ó lè kà.
True Causes ń wo kọjá ìtanná sí ohun tó mú un jáde. Gbogbo ìjàǹgbara tí Castells kẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ ló bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọgbẹ́ tó hàn: oníṣòwò kan tó dáná sun ara rẹ̀, ọ̀dọ́mọkùnrin kan tí ọlọ́pàá pa, ìgbàlà ilé ìfowópamọ́. Ìtanná ń kó ènìyàn jọ nítorí pé ó hàn, ṣùgbọ́n ìṣòro tó hàn jùlọ sábà máa ń jẹ́ àyọrísí, kì í ṣe ìdí.
Dípò títò àwọn ẹ̀sùn nípa bí wọ́n ṣe ń dunni tó, True Causes ń béèrè bí wọ́n ṣe so pọ̀. Ìdí tí ènìyàn díẹ̀ ṣàkíyèsí lè já sí èyí tí àwọn yòókù gbára lé, àwọn èrò tí a gbójú fò sì ṣì ń rí ààyè.
True Causes ń fi òfin gbangba rọ́pò àwọn aṣáájú tí kò ní orúkọ. Àwọn ìjàǹgbara 2011 kọ àwọn aṣáájú, Castells sì yìn wọ́n fún èyí. Àwọn tó ṣe àríwísí rẹ̀, títí kan Paolo Gerbaudo, jiyàn pé àwọn ìjàǹgbara náà kò fi ìgbà kankan wà láìsí aṣáájú ní tòótọ́: ẹgbẹ́ tí kò ní ètò tó hàn gbangba yóò ní èyí tó fara pamọ́, tí àwọn tó ní ìgboyà jùlọ àti tí wọ́n ní ìsopọ̀ jùlọ ń darí. Àwọn àpéjọ ìfohùnṣọ̀kan tún rẹ ẹnikẹ́ni tó ní iṣẹ́ láti lọ.
Nínú True Causes, gbogbo ìgbésẹ̀ ló ń tẹ̀lé òfin tí ẹnikẹ́ni lè kà. A ń kọ àìfohùnṣọ̀kan sílẹ̀ dípò kí a borí rẹ̀, kò sí ohùn tí ó kà ju òmíràn lọ, ìbò àwọn ènìyàn ló sì ń pinnu gbogbo ìsopọ̀. Nínú ìjíròrò, kò sí ẹni tó di òòlù alága mú. Olùdarí ìpàdé, níbi tí ó bá wà, ń di ìlànà mú, kì í ṣe àkóónú.
Ní òde rẹ̀, ẹnì kan ṣì ń kọ ìbéèrè, ẹnikẹ́ni tó bá kọ ọ́ ló sì ń pinnu àwọn ìdí tí ó lè farahàn rárá. Ìyẹn ni agbára tí Castells rí lọ́wọ́ àwọn tó ń ṣètò nẹ́tíwọ́ọ̀kì, tí a gbé lọ sí ìgbésẹ̀ kan ṣáájú. Ó hàn gbangba: ìbéèrè wà ní gbangba, ẹnikẹ́ni sì lè ṣí yàrá lórí èyí tó dára jù.
True Causes ń jẹ́ kí àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ láìfi ara wọn hàn. Fún Castells, gbogbo ìjàǹgbara ló ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí ìbínú bá borí ẹ̀rù. Ní ibi iṣẹ́, ìlú tó pín yà tàbí ìjọba aninilára, ẹ̀rù pé a ó dá ẹni mọ̀ ń jẹ́ kí àwọn àkíyèsí tó jẹ́ òtítọ́ jùlọ wà láìsọ.
Àwọn ohun tí a fi kún True Causes kò ní orúkọ, láìpẹ́ lẹ́yìn tí ìjíròrò bá parí, kódà pẹpẹ náà kò lè sọ ẹni tó sọ kí ni. Ọ̀nà ìbílẹ̀ ń pa orúkọ àwọn òǹkọ̀wé mọ́ fún ìjíhìn; True Causes ń ṣe pàṣípààrọ̀ òdìkejì.
Pàṣípààrọ̀ náà ná nǹkan kan tí Castells kà sí pàtàkì. Nínú àlàyé rẹ̀, ẹ̀rù ń lọ nígbà tí àwọn ènìyàn bá rí ara wọn ní gbàgede: rírí ara wa papọ̀ ló ń sọ ìbínú àdáni di ìṣọ̀kan. Àìlórúkọ ń jẹ́ kí a sọ àkíyèsí tó jẹ́ òtítọ́ jùlọ, ṣùgbọ́n ẹnì kan ṣoṣo ló ń sọ ọ́.
True Causes ń dàgbà nípa fífi àwọn ẹgbẹ́ kékeré kún un, kì í ṣe nípa yíyan aṣojú. Àpéjọ kan ń ṣiṣẹ́ ní ìwọ̀n gbàgede kan. Nígbà tí 15-M ti Spain tàn ká sí ọgọ́rọ̀ọ̀rún àpéjọ àdúgbò, ṣíṣètò wọn papọ̀ lọ́ra, ọ̀pọ̀ nínú agbára náà sì padà sínú ẹgbẹ́ òṣèlú àti ìdìbò.
True Causes ń jẹ́ kí ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan kéré tó fún ìjíròrò gidi, lẹ́yìn náà ó ń so iṣẹ́ wọn pọ̀ di àwòrán kan. Kò sí ẹni tó ń ṣojú ẹnikẹ́ni, níbi tí àwọn ẹgbẹ́ kò bá sì ti fohùnṣọ̀kan, a ń fi àìfohùnṣọ̀kan hàn dípò kí a ṣe ìpíndọ́gba rẹ̀ dànù. Àwọn ìdí tí a rí lábẹ́ ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ń so pọ̀, nítorí náà àwọn ìsopọ̀ tí àwọn ìjàǹgbara ti fi òye inú yà rí, bíi “àwa ni 99%”, ṣeé ṣàyẹ̀wò báyìí.
True Causes ń wọn kókó kan nípa iye ẹgbẹ́ tó dé ọ̀dọ̀ rẹ̀ fúnra wọn, kì í ṣe nípa bí ó ṣe tàn ká tó. Àwọn ìjàǹgbara orí ayélujára ń tàn ká bí àrùn: àwòrán àti hashtag tó ń rìn nítorí pé wọ́n ń ru ènìyàn sókè. Ìṣesí kan náà ń san èrè fún ohunkóhun tó bá tàn ká, òtítọ́ tàbí irọ́, ó sì ń mú kí àtìlẹ́yìn ẹ̀tàn dà bí gidi.
Lórí True Causes, ẹgbẹ́ kọ̀ọ̀kan ń ronú fúnra rẹ̀ kí èrò tó rìn láàrin àwọn ẹgbẹ́, ìfohùnṣọ̀kan sì ń kà kìkì nígbà tí ó bá wáyé lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Àwọn ẹ̀dà àti ìtìlẹ́yìn tí a ṣètò kò ní ìwúwo púpọ̀.
True Causes ń jẹ́ kí ètò láti òde hàn. Fún Castells, òmìnira ló mú kí àwọn ìjàǹgbara náà ṣeé gbàgbọ́. Síbẹ̀ àwọn olùkọ́ni, olùgbọ́wọ́ àti olùṣètò amọ̀ṣẹ́dunjú, ti òkèèrè àti ti ìbílẹ̀, bá díẹ̀ nínú àwọn ajàfẹ́tọ̀ọ́ 2011 ṣiṣẹ́. Àwọn ìjọba lo èyí láti fi gbogbo ìfẹ̀hónúhàn hàn bí iṣẹ́ ẹlòmíràn.
Lórí True Causes, kò sí ẹni tó ni ìbéèrè, ẹnikẹ́ni sì lè gbé ọ̀kan. Ìjíròrò kọ̀ọ̀kan ń sọ àwọn tó lè kópa àti bí àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ṣe wọlé, àwọn ẹgbẹ́ tí èrò wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ẹ̀dà ara wọn sì ń yọ jáde. Nítorí pé ìbò kò ní orúkọ, kò sí onígbọ̀wọ́ tó lè ṣàyẹ̀wò bí àwọn tí ó mú wọlé ṣe dìbò.
Ohun tí kò lè rí ni ẹni tó ń sanwó tàbí tó ń kó ènìyàn jọ lẹ́yìn ìran.
Irinṣẹ́ lè fi ibi tí a ó tì han ẹgbẹ́ ìjàǹgbara, àwọn kan nínú àwọn ìṣòro àtijọ́ sì kàn ti yí ibi padà ni. Àpẹẹrẹ Iceland ti Castells fúnra rẹ̀ fi hàn bí fífi hàn ṣe jìnnà sí ṣíṣe: òfin ìpìlẹ̀ tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kọ lẹ́yìn ìfẹ̀hónúhàn 2008–09 borí nínú ìdìbò 2012, a kò sì fi í ṣe òfin rí.
Máàpù kì í ṣe gbàgede: kò lè ṣẹ̀dá ìṣọ̀kan àti ìgboyà dídúró papọ̀ ní gbangba.
Agbára ń yí ibi padà dípò kí ó pòórá. Ẹnikẹ́ni tó bá ṣètò ìbéèrè ló ń ṣe ìdáhùn, àfiyèsí sì ṣì lè kóra jọ sórí àwọn ìbéèrè kan nígbà tí a kò béèrè àwọn mìíràn. Títànká ń yí láti ohun tí a gbàgbọ́ sí ohun tí a béèrè.
Pẹpẹ náà kéré ní ọjọ́ orí, a sì ti dán àwọn ìdáhùn rẹ̀ wò nínú àfarawé nìkan. Bóyá wọn yóò dúró pẹ̀lú èrò gidi lábẹ́ ìtẹ̀mọ́lẹ̀ gidi ni ohun tí a ó kọ́ tẹ̀lé e.
Manuel Castells, Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age (Polity, 2012; ẹ̀dà kejì 2015).
Paolo Gerbaudo, Tweets and the Streets: Social Media and Contemporary Activism (Pluto Press, 2012).