Ìtúpalẹ̀ ìdí gbòǹgbò
Ìtúpalẹ̀ ìdí gbòǹgbò ni ìlànà bíbéèrè
ìdí tí nǹkan kan fi bàjẹ́ títí ìdáhùn kò fi ní yí padà mọ́. Ẹ tún gbòǹgbò ṣe, àwọn àmì àìsàn tó wà lókè rẹ̀ yóò sì lọ pẹ̀lú rẹ̀; ẹ tún àmì àìsàn kan ṣe,
yóò sì padà wá. Ìṣàkóso dídára, ìdáhùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ IT, ààbò aláìsàn àti ìrìnnà ojú òfuurufú ló ń béèrè ọ̀kan lẹ́yìn
ìkùnà. Àwọn ọ̀nà náà yàtọ̀ ní pàtàkì nínú ẹni tó ń ronú.
Àwọn ọ̀nà náà
Ìdí márùn-únẸ béèrè “kí ló dé” nípa ìkùnà náà, lẹ́yìn náà nípa
ìdáhùn, ní ìgbà márùn-ún. Ẹnì kan tàbí ẹgbẹ́ kékeré kan. Ó yára, kò sì wọ́n, ó sì ń rí ẹ̀wọ̀n ìdí kan — èyí tí ẹni tó ń béèrè
ti ń fura sí tẹ́lẹ̀. Ó dára fún ìṣẹ̀lẹ̀ kan ṣoṣo tí ó ní ìlànà kan ṣoṣo; kò lágbára níbi tí àwọn ìdí ti ń kan ara wọn.
Àwòrán egungun ẹja (Ishikawa)Àwọn ìdí tí a pín sí
ẹ̀ka — ènìyàn, ìlànà, ohun èlò, ohun ìṣẹ̀dá, àyíká — tí a yà bí egungun lára ọ̀pá ẹ̀yìn. Olùdarí ìpàdé ló ń kún un
láti inú àbá ẹgbẹ́ kan. Ó gbòòrò ju bí ó ṣe jinlẹ̀ lọ: ó ń ka àwọn tí ó lè jẹ́ ìdí kalẹ̀ ṣùgbọ́n kò sọ nǹkan kan nípa àwọn ìdí tó ní ipa lórí èwo.
Ìtúpalẹ̀ igi àṣìṣeIgi ìrònú láti òkè sísàlẹ̀ láti
ìkùnà gba inú ẹnu ọ̀nà AND/OR dé àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìpìlẹ̀. Ó péye fún àwọn ètò ẹ̀rọ tí a mọ àwọn apá wọn àti bí wọ́n ṣe ń kùnà.
Olùtúpalẹ̀ ló ń kọ́ ọ; ó nílò dátà tí ayé àwùjọ kì í sábà ní.
Ìtúpalẹ̀ ParetoẸ ka àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka kí ẹ sì
tún àwọn ẹ̀ka tó ní ọ̀pọ̀ jùlọ nínú wọn ṣe. Ó ń sọ ibi tí ìrora wà, kì í ṣe ohun tó ń fà á — irinṣẹ́ ìṣètò àkọ́kọ́ ni, kì í ṣe olùwá
ìdí.
Structured Democratic DialogueÀwọn tí
wọ́n ń gbé pẹ̀lú ìṣòro náà ló ń kọ àwọn tí ó lè jẹ́ ìdí, wọ́n ń ṣàlàyé wọn, lẹ́yìn náà wọ́n ń ṣèdájọ́ — káàdì-méjì kan lẹ́ẹ̀kan, ní ìwọ̀n 75% — bóyá
ìdí kọ̀ọ̀kan ní ipa tó lágbára lórí òmíràn. Algorithm kan ló ń kó àwọn ìdáhùn jọ sínú máàpù ipa
(interpretive structural modelling), àwọn ìdí tó wà ní ìsàlẹ̀ máàpù sì ni àwọn gbòǹgbò. Àádọ́ta ọdún ìṣe,
ọgọ́rọ̀ọ̀rún ìjíròrò tí a kọ sílẹ̀. Òun ni ohun tí ojú òpó yìí ń ṣe.
Ìgbà tí ẹgbẹ́ ń ṣe dáadáa ju olùtúpalẹ̀ lọ
Ìbéèrè kan ló ń pinnu. Ṣé ẹnì kan nínú yàrá mọ
ìdí náà? Bí ẹ̀rọ kan bá bàjẹ́, onímọ̀ ẹ̀rọ tó ní àkọsílẹ̀ yóò rí ìdí rẹ̀ yára ju ènìyàn mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó ń dìbò lọ. Bí ẹrù
bá ń pẹ́ dé, tí àwọn aláìsàn ń dúró, tí ilé-ìwé kan ń pàdánù olùkọ́ tàbí tí ìlú kan ń pàdánù ìgbẹ́kẹ̀lé, àwọn ìdí ti tàn ká láàrin àwọn
tí ọ̀rọ̀ kàn — àwọn òṣìṣẹ́ alẹ́ mọ ọ̀kan, olùfiránṣẹ́ ẹrù mọ òmíràn, oníbàárà mọ ẹ̀kẹta — kò sì sí olùtúpalẹ̀ tó mọ gbogbo wọn. Nígbà náà
ọ̀nà náà gbọ́dọ̀ kó àwọn ìdí jọ láti ọ̀dọ̀ gbogbo ènìyàn kí ó sì jẹ́ kí gbogbo ènìyàn ṣèdájọ́ àwọn ìsopọ̀, bí bẹ́ẹ̀ kọ́ ohun tí olùtúpalẹ̀
ti gbàgbọ́ tẹ́lẹ̀ nìkan ni yóò rí.
Àbájáde méjì láti inú ìwádìí ló ṣàlàyé ìdí tí ìjíròrò ẹgbẹ́
lásán kò fi ń ṣe èyí náà. Àwọn tí a ní kí wọ́n to àwọn ìdí gẹ́gẹ́ bí pàtàkì wọn kí a tó yẹ àwọn ìsopọ̀ láàrin wọn
wò ń tò wọ́n lọ́nà tí kò tọ́ — ipa àwọn ohun àkọ́kọ́ tí kò tọ́ — ẹgbẹ́ tí a bi ní èrò rẹ̀ sì ń tú wọn ká
tó bẹ́ẹ̀ tí kò sí ohun tó ní ọ̀pọ̀ jùlọ — spreadthink. A kọ́ ìjíròrò onílànà yí méjèèjì ká: kò sí títò títí a ó fi
ṣèdájọ́ àwọn ìsopọ̀, a sì ń ṣèdájọ́ ìsopọ̀ ní ọ̀kọ̀ọ̀kan nípa ọ̀pọ̀ jùlọ tó ga.
Ohun tí ìtúpalẹ̀ ìdí gbòǹgbò tó dára ń mú jáde
- Máàpù kan, kì í ṣe àkọsílẹ̀: àwọn ìdí tó ní ipa lórí èwo, pẹ̀lú àwọn gbòǹgbò ní ìsàlẹ̀.
- Ìsopọ̀ kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ìfohùnṣọ̀kan tó wà lẹ́yìn rẹ̀, kí olùkàwé lè rí ohun tí a yanjú àti ohun tí a kò yanjú.
- Àwọn àríyànjiyàn nínú àkọsílẹ̀ dípò kí a ṣe ìpíndọ́gba wọn dànù.
- Àwọn ìgbésẹ̀ tí a ṣèdájọ́ ní ìfiwéra pẹ̀lú àwọn gbòǹgbò, kì í ṣe pẹ̀lú àmì àìsàn tó pariwo jùlọ.
Àwòṣe ìpele méje ·
Àpẹẹrẹ tí a ṣiṣẹ́ pẹ̀lú nọ́ńbà gidi ·
Bí ojú òpó yìí ṣe ń ṣe é fún iye ẹgbẹ́ èyíkéyìí